بررسی واژگان زبان نایینی

تلخیص در 1 1

یکی از ویژگی های بارز زبان نایینی تلخیص است یعنی خلاصه و فشرده گویی. به این معنا که گاه جمله ای را در یکی دو کلمه می گنجانند. این مساله گاه در زبان محاوره فارسی نیز مشاهده می شود. اما وقتی به کتابت در می آید طبعا این خاصیت را از دست می دهد. اما در زبان نایینی این خاصیت سعی می شود در کتابت هم حفظ گردد. چند مثال بزنیم:

چِت وِ واجِی : به تو چه بگویم. / أبی وِسُ: دیگر بس است / وِتُم وات : به تو گفتم / نِم پِناتَه: نم پس نمی دهد.

در فارسی:

بِش گفتم: به او گفتم. / ندیدمش: او را ندیده ام. / وَرِش دار: آن را بردار /

یکی از دلایل این مساله در زبان نایینی به خاطر شفاهی بودن این زبان است. به این معنا که زبان نایینی هنوز به صورت کامل به حالت مکتوب در نیامده و تلاش هایی که صورت می گیرد همه تازگی داشته و نوپا هستند. هنوز رسم الخط دقیقی برای این زبان تعیین نشده و هرکس تقریبا از روی ذوق و سلیقه خود به شکلی آن را می نگارد. استفاده از علایم فنوتیک برای مفردات خوب است اما نمی شود آن را برای متن به کار برد بگذریم که تازه خواندن یا نوشتن علایم فونوتیک نیز برای خودش داستانی دیگر دارد.  

از این جهت شاید بشود زبان نایینی را به عربی تشبیه کرد که می کوشد تا گزیده و خلاصه بگوید. « خَیر الکلام ما قَلَّ و دَلَّ » . به هرحال این گزیده گویی ها در زبان نایینی گاه به حد هیچان انگیز و اعجاب آوری می رسد. مثل :

تی تی : به تو می دهم . / هَشدا : به من داد / پِشُمدا: به او پس دادم  

که در مجموع از ترکیب فعل و شناسه یا فعل و شناسه و حرف اضافه درست شده اند.

گاهی در کتاب ها ملاحظه می شود که این حروف را جدا می نویسند. اشکال این کار در آن است که ممکن است حرفی که جدا افتاده به جای اینکه به کلمه بعد متصل شود به کلمه قبل متصل گردد و به این ترتیب معانی درهم ریخته می شود. مثلا :

شالا یَه نوت دوتا بُ : انشاء الله یک نانت دوتا شود. حرف«ب » در انتهای این جمله می تواند به جمله بعدی متصل گردد. « شالایَه نوت دوتا بُره گو إیکی خوبی گِرتَه » معنای این جمله به هم ریخته شده است. حال آنکه می شد آن را چنین نوشت. « شالا یه نوت دو تا بو ، ره گو إیکی خوبی گرته » انشاء الله نانت دو شود ، راه که بیفتی خوب می شود. بنابراین به نظر می رسد هرچه از کلمات تک افتاده پرهیز شود خواندن متن به زبان نایینی را آسان تر می کند و در ضمن  از ایجاد اشتباهات نیز پیشگیری خواهد کرد.  

به چند مثال دیگر از تلخیص در زبان نایینی توجه کنید:

کُمی بی : کدام یک بود؟ چِم بیه : مرا چه شده است. / گُشُش دار: او را نگهدار/ پاش وِچوری نا: پا روی جوجه گذاشت/ دی یو گو هو: همین است که هست.