ایران - قانون

یک کلمه

14مرداد سالگرد صدور فرمان مشروطیت از سوی مظفر الدین شاه برای تاسیس مجلس شورای ملی و آغاز پیروزی جنبش مشروطیت درایران بود که به گفته تقویم هم اکنون یک صد و یازده سال از آن تاریخ می گذرد . حوادث و درگیری های دوران مشروطیت همه خواندنی و شنیدنی و قابل تامل است . متاسفانه به رغم وجود اسناد و مدارک متعدد و مشروحی که حکایت از مبارزات خونین و پر حماسه ملت ایران در دوران مشروطیت می کند ؛ از واقعه رژی گرفته تا مهاجرت صغرا و کبرا ، استبداد صغیر و قیام مسلحانه مشروطه خواهان ، تشکیل نخستین دوره مجلس قانونگذاری و تلاش فراوان روشنفکران ، روحانیون ، بازاریان ، سیاستمداران ملی و وابستگان به دربار ، دخالت نیروهای خارجی و کارشکنی رجال داخلی ، که هریک می تواند بهانه ای و سوژه ای برای سریالی ،کتابی ، فیلمی ، نمایشنامه ای و .. باشد ، باید گفت دراین وادی به شدت کم کاری شده و به دلیل همین کم کاری مضامین بسیاری از آن حوادث واتفاقات در ذهنیت ما ایرانی جا نیفتاده است .

حوادثی که هریک می تواند مانند تابلویی پر رنگ آموزنده مفاهیمی و حقایقی عمیق از تاریخ معاصر کشور ما باشد و ما را با واقعیت هایی روبرو کند که هنوز هم درگیر آن هستیم . برای مثال می گویند میرزا یوسف خان مستشار الدوله در آستانه انقلاب مشروطه کتابی نوشت به نام « یک کلمه » . منظور او از این یک کلمه « قانون » بود . او به این باور روشن رسیده بود که علت عقب ماندگی ملت ما از ملت های پیشرفته جهانی ( راقیه ) این است که در ایران کسی این یک کلمه را نمی شناسد و به آن وقعی نمی گذارد . درحالی که قانون یکی از ابتدایی ترین ضرورت های حیاتی یک زندگی مدرن درجهان جدید است .

اگر قانون نباشد به قول قدیمی ها سنگ روی سنگ بند نمی شود ومرز بین حق و باطل ، درست و نادرست ، خدمت و خیانت بخصوص در روابط اجتماعی و سیاسی همه مخدوش می گردد . این قانون است که می تواند حقوق همگان را پاسداشته و از آن مراقبت کند . قانون است که حقوق ملت در برابر دولت ، دولت در برابر ملت ، اقلیت در برابر اکثریت ، زنان نسبت به مردان و بالعکس ، کارگر و کشاورز نسبت به کارفرما و .. را معین می کند و از همه مهم تر مرزهای بین قوه مقننه با مجریه و قضاییه را تفکیک می سازد و هرکدام را در چارچوب های مشخص و معینی قرار می دهد تا جایگاه هرکسی در کشور معلوم باشد و فردی در گوشه ای از ایران با اظهارات یا ایرادات خود برای بقیه جامعه تعیین تکلیف نکند . مهم ترین خواسته مردم ایران در مشروطه « قانونمند کردن حکومت » بود . اساسا مشروطه به معنای « شرط دار بودن » و « مقید بودن حکومت » به قید قانون بود وگرنه اگر حکمرانی بخواهد طبق سلیقه افراد و اشخاص یا منافع این گروه و آن گروه باشد که با استبداد صغیر و کبیر تفاوتی ندارد .

بیش از یک قرن از این مبارزات و آن مطالبات می گذرد . به نظر می رسد بعد از این یک قرن ما باید صادقانه اعتراف کنیم که هنوز در تحقق بسیاری از آن مطالبات ازجمله همان یک کلمه « قانون » موفقیت چندانی نداشته ایم . اینکه نماینده ای شخصا با یک مامور قانون درگیر شده و او را مضروب می کند عمق این فاجعه را به خوبی نشان می دهد .